De Tuin van de Samoerai (Gail Tsukiyama)


Over schoonheid en troost


Soms kom je ze ineens tegen, literaire pareltjes die onverwachts je pad kruizen. De tuin van de Samoerai (Gail Tsukiyama, vertaling van The Samurai’s Garden) is er zo een. De roman dateert uit 1996 maar wordt zo nu en dan herondekt. De schrijfster zelf is er nog altijd verbaasd over en noemt haar tweede roman ‘the energizing bunny, the book that somehow keeps going’.


Geboren in San Fransisco en dochter van een Chinese moeder en een Japanse vader, noemt ze zichzelf ‘as American as an apple pie’. Waar haar eerste roman Women of the Silk (1993) vooral haar Chinese roots betrof, wilde ze haar tweede roman wijden aan haar Japanse roots, waar ze naar eigen zeggen nog maar weinig van wist. Ze besteedde ruim een half jaar aan research naar de Japanse cultuur.

Het resultaat is een bijzonder verstilde roman over een jaar uit het leven van de zeventienjarige Stephan die herstellende is van TBC. Tegen het sobere decor van de Japanse badplaats Tarumi maakt Stephan kennis met zijn gastheer Matsu en diens goede vrienden Sachi en Kenzo. Vooral het levensverhaal van Sachi en de lessen die ze leerde hebben mij als lezer diep ontroerd. Als de beeldschone Sachi op jonge leeftijd wordt getroffen door de ziekte lepra wordt zij verstoten door haar familie. Waar andere getroffenen in groepsverband een rituele zelfmoord in zee plegen om de eer van hun familie te herstellen, vlucht Sachi weg. Met hulp van Matsu en samen met andere overlevenden bouwt ze een nieuw leven op in het dorp Yamaguchi. 

Opmerkelijk vond ik het ritueel van de zelfmoord in groepsverband dat men seppuku in de Japanse volksmond noemt. Research op het internet leerde me beter begrijpen welke motieven hieraan ten grondslag liggen en wat er zo typisch Japans aan is. Waar in de westerse cultuur een ethiek leeft die zijn grondslag vindt in de individuele moraal over goed en slecht, gaat het in de Japanse cultuur om een ethiek die zijn grondslag vindt in een collectieve moraal op basis van zuiverheid. Het op zuiverheid gerichte zelfoffer kleurt de eigenwaarde van de Japanner. Bij Seppuku gaat het dus om de bereidheid om aan het toegebrachte geweld ten onder te gaan, de bereidheid tot het ultieme offer aan de gemeenschap.

De personages in De Tuin van de Samoerai vragen zich terecht af wat meer moed vraagt na het geweld van de monsterlijke ziekte Lepra: blijven leven of sterven. Daar in Yamaguchi leert Sachi,  wars van haar eigen levensgeschiedenis, dat schoonheid kan bestaan, daar waar je haar het minste verwacht.  En dat zo lang er mensen zoals Matsu zijn die anderen helpen om de last in dit leven te torsen, er troost is. Dit boek gaat over schoonheid en troost en de flinterdunne lijn daartussen.

Er is één passage in het boek die me diep trof en die hier iets van weggeeft:  “Er stak een harde wind op die het huis deed rammelen, en opeens moest ik de tuin in – de wind riep me. Ik schoof het shoji-scherm open en stapte naar buiten. Ik liet me door de wind omhelzen, en de stille, grijze stenen boden me troost. Ik weet nog dat ik daar stond, blootvoets, en ik herinner me nog vaag het gevoel van de knerpende steentjes die tegen mijn voetzolen duwden. De gedachte dat ik maanden had gewerkt om dit tot stand te brengen was net een droom, en nu pas besefte ik wat ik voor me zag. Op dat moment kwam alles tot leven. Opeens hoorde ik het water stromen en zag ik de lichte rimpelingen. Maar bovenal kon ik nu genieten van het feit dat geen ziekte of levend wezen me deze schoonheid ooit zou kunnen ontnemen. Ik ben daar een hele tijd blijven staan, tot ik het gevoel kreeg dat ik niet langer mezelf was, maar dat ik deel uitmaakte van de tuin.”

 


Latere werken van Gail Ttsukiyama zijn: Night of Many Dreams (1998), The Language of Threads (2000), Dreaming Water (2003), The Street of a Thousand Blossoms (2007) en A Hundred Flowers (2012). 








 

 

 

Van sommige boeken moet men alleen
maar proeven, andere kan men verslinden en maar enkele moet men kauwen en verteren.

 

 

Francis Bacon

Projectleider, programmamaker en spreker