Venus im pelz (Leopold von Sacher-Masoch)

 

Severin, severin awaits you there

 

Dat het biografisch getinte en erotische werkje Venus im Pelz zo’n tijdloze en onuitputtelijke inspiratiebron zou blijken voor vele (hedendaagse) kunstenaars, had Leopold von Sacher-Masoch zelf nooit kunnen en durven bevroeden toen hij het in 1870 publiceerde. Dat neuroloog Richard von Krafft-Ebing de naam van de auteur gebruikte om het seksuele verlangen naar onderwerping te duiden, moet geholpen hebben. Masochisme omschrijft hij in zijn studie Psychopatia sexualis (1886) destijds als een psychiatrische stoornis. Sacher-Masoch verzette zich tevergeefs tegen het gebruik van zijn naam en heeft niet kunnen voorkomen dat zelfs nu nog maar weinig mensen niet bekend zijn met de term. Een die overigens vaak in één adem genoemd wordt met sadisme, het verlangen een ander te onderwerpen. Eveneens een term die Krafft-Ebing introduceerde en die hij natuurlijk ontleende aan de naam van Markies de Sade.

 

De novelle beschrijft een portret van de 26 jarige Severin die in een badplaats in de Karpathen een nachtelijk eerbetoon brengt aan een stenen Venusbeeld. Als het beeld tot leven komt in de persoon van Wanda von Dunajew, gehuld in een bontjas, wordt hij verliefd op haar. Hij weet haar over te halen zijn meesteres te worden en daarmee helpt zij hem zijn diepste fantasie van volstrekte onderwerping te verwezenlijken.

 

Theatermaker David Ives bracht in 2010 een versie voor toneel op de planken van Broadway. Maar ook meerdere filmmakers hebben zich laten inspireren door het boek. Ik heb er onlangs vier gekeken. In elke vertolking keren dezelfde thematieken terug. Zoals het paradoxale gegeven dat de meester(es) eigenlijk in dienst staat van de slaaf en daar steeds afhankelijker in lijkt te worden. Terwijl de slaaf steeds meer controle lijkt te krijgen. Op de een of andere manier verschuift de verhouding zich en kantelt het perspectief volledig. Een soort spiegeleffect. De volledige onderwerping van Severin leidt uiteindelijk tot een ultieme ervaring van bevrijding. Tot slot, speelt het grijze schemergebied tussen werkelijkheid en droom in alle films een belangrijke rol.

 

Belle de jour (1967) door Luis Bunuel

Vintage versie met een 24 jarige Catherine Deneuve in een rol die haar op het lijf geschreven is. Bijzonder aan deze versie is dat Severin wordt vertolkt door een vrouw terwijl zowel in het boek als andere verfilmingen de vrouwelijke rol wordt vertolkt door Wanda en de mannelijke door Severin. 

 

Paroxismus (1969) door Jess Franco

Jess Franco is bekend als cult director en multiproducent van extreme films waarin seks en geweld bijna altijd een rol spelen. Met de psychedelische vintage versie van Venus in furs die onder de alternatieve titel Paroxismus verscheen gebruikte hij een lichtjes op de roman gebaseerde verhaallijn. Muziek speelt een grote rol in deze film en de mannelijke hoofdrol verwijst naar Chet Baker. The original jazz music score werd volledig door Manfred Mann geschreven en is tot mijn grote spijt nergens op album te krijgen. Prachtige muziek!

 

Venus in furs (1994) door Maartje Seyferth en Victor E. Nieuwenhuijs

Een onverteerbare versie in zwart-wit door twee Nederlandse filmmakers. Bijzonder beklemmend en vervreemdend en een mooie interpretatie van het verhaal. Het acteerwerk en de entourage halen het professionele niveau van de andere versies echter bij lange na niet.

 

Venus in fur (2014) door Roman Polanski

Niets is wat het lijkt in deze prachtige film die in één scène lijkt te zijn opgenomen. Tegen de donkere achtergrond van een vervallen theater voeren regisseur Thomas en Vanda een lange dialoog waarin zich een intelligent machtsspel ontspruit. Niet toevallig wordt de vrouwelijk hoofdrol vertolkt door Emanuelle Seigner, Polanski’s echtgenote in het echte leven. De rol van Thomas wordt vertolkt door Amalric die uiterlijk opvallend veel gelijkenissen vertoont met de jonge Polanski van vroeger.

 

Mooi aan deze versie is dat Polanski een verhouding in beeld en onder woorden probeert te brengen die zich op vele vlakken manifesteert. Niet alleen de verhouding tussen meester en slaaf, maar ook man en vrouw, filmmaker en publiek, regisseur en acteur.




 

 

Van sommige boeken moet men alleen
maar proeven, andere kan men verslinden en maar enkele moet men kauwen en verteren.

 

 

Francis Bacon

Projectleider, programmamaker en spreker